Präteritum — nemis tilida o'tgan zamonning oddiy shakli
Yangilangan: · Prufling jamoasi
Daraja A2 Präteritum
sein va haben Präteritumda
| sein (bo'lmoq) | haben (ega bo'lmoq) | |
|---|---|---|
| ich | war | hatte |
| du | warst | hattest |
| er / sie / es | war | hatte |
| wir | waren | hatten |
| ihr | wart | hattet |
| sie / Sie | waren | hatten |
es gibt (bor) Präteritumda es gab bo'ladi: Früher gab es hier einen Park. — Ilgari bu yerda park bor edi.
Eslab qoling: Präteritumda ich va er/sie/es shakllari bir xil: ich war — er war, ich hatte — sie hatte. er shaklida -t qo'shimchasi yo'q.
Modal fe'llar Präteritumda
| können | müssen | wollen | dürfen | sollen | mögen | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ich | konnte | musste | wollte | durfte | sollte | mochte |
| du | konntest | musstest | wolltest | durftest | solltest | mochtest |
| er / sie / es | konnte | musste | wollte | durfte | sollte | mochte |
| wir | konnten | mussten | wollten | durften | sollten | mochten |
| ihr | konntet | musstet | wolltet | durftet | solltet | mochtet |
| sie / Sie | konnten | mussten | wollten | durften | sollten | mochten |
Präteritumda umlaut tushib qoladi: können → konnte, müssen → musste, dürfen → durfte. mögen da undosh ham o'zgaradi: mochte. Modal fe'llar haqida batafsil: modal fe'llar.
Diqqat: ich mochte (yoqtirardim, Präteritum) va ich möchte (xohlardim, hozir) — boshqa-boshqa shakllar. ich konnte — "qila oldim", ich könnte esa — "qila olardim".
Og'zaki nutqda va yozma matnda
Suhbatda va shaxsiy xatda sein, haben va modal fe'llar Präteritumda, qolgan fe'llar Perfektda keladi: Ich war gestern beim Arzt und habe lange gewartet. — Kecha shifokorda edim va uzoq kutdim. Kitob, yangilik va ertaklarda esa hamma fe'l Präteritumda keladi.
| Fe'l | Og'zaki nutqda | Kitobda, yangiliklarda |
|---|---|---|
| sein | Ich war krank. | Ich war krank. |
| können | Ich konnte nicht schlafen. | Ich konnte nicht schlafen. |
| gehen | Ich bin nach Hause gegangen. | Ich ging nach Hause. |
| machen | Ich habe Tee gemacht. | Ich machte Tee. |
Eslab qoling: o'zbekchadagi -di (o'qidi) va -gan (o'qigan) farqi bu yerda yordam bermaydi. Ikkalasi ham Perfekt ham, Präteritum ham bo'lishi mumkin. Farqni nutq turi belgilaydi: og'zaki nutqmi yoki yozma matn.
To'g'ri fe'llar: -te qo'shimchasi
| machen | wohnen | arbeiten | |
|---|---|---|---|
| ich | machte | wohnte | arbeitete |
| du | machtest | wohntest | arbeitetest |
| er / sie / es | machte | wohnte | arbeitete |
| wir | machten | wohnten | arbeiteten |
| ihr | machtet | wohntet | arbeitetet |
| sie / Sie | machten | wohnten | arbeiteten |
O'zak -t yoki -d bilan tugasa, -e- qo'shiladi: arbeiten → arbeitete, reden → redete.
Kuchli fe'llar: ko'p uchraydigan shakllar
| Infinitiv | Präteritum | Perfekt | Ma'nosi |
|---|---|---|---|
| gehen | ging | ist gegangen | bormoq |
| kommen | kam | ist gekommen | kelmoq |
| sehen | sah | hat gesehen | ko'rmoq |
| fahren | fuhr | ist gefahren | bormoq (transportda) |
| geben | gab | hat gegeben | bermoq |
| nehmen | nahm | hat genommen | olmoq |
| lesen | las | hat gelesen | o'qimoq |
| schreiben | schrieb | hat geschrieben | yozmoq |
| finden | fand | hat gefunden | topmoq |
| sprechen | sprach | hat gesprochen | gapirmoq |
| bleiben | blieb | ist geblieben | qolmoq |
| werden | wurde | ist geworden | bo'lib qolmoq |
| wissen | wusste | hat gewusst | bilmoq |
Bu shakllar avvalo matn o'qish uchun kerak. Kuchli fe'llarning shaxs qo'shimchalari: ich ging, du gingst, er ging, wir gingen, ihr gingt, sie gingen. Perfekt qanday yasalishini Perfekt mavzusida ko'ring.
Misollar
- Gestern war ich krank. Kecha men kasal edim.
- Wir hatten keine Zeit. Bizda vaqt yo'q edi.
- Früher gab es hier keinen Supermarkt. Ilgari bu yerda supermarket yo'q edi.
- Ich konnte nicht kommen. Men kela olmadim.
- Er musste lange arbeiten. U uzoq ishlashi kerak edi.
- Ich wollte dich anrufen, aber der Akku war leer. Senga qo'ng'iroq qilmoqchi edim, lekin telefonimning quvvati tugab qolgan edi.
- Warst du schon in Samarkand? Samarqandda bo'lganmisan?
- Wir durften im Kurs kein Handy benutzen. Kursda telefon ishlatishimiz mumkin emas edi.
- Das Wetter war schön und wir hatten viel Spaß. Havo yaxshi edi, biz juda maza qildik.
- Er kam nach Hause und machte das Licht an. U uyga keldi va chiroqni yoqdi.
- Sie wohnte zehn Jahre in Taschkent. U o'n yil Toshkentda yashadi.
- Der Mann nahm den Schlüssel und ging. Erkak kalitni oldi va ketdi.
- Als Kind mochte ich keinen Fisch. Bolaligimda baliqni yoqtirmasdim.
O'zbek tilida so'zlashuvchilar ko'p qiladigan xatolar
-
Noto'g'ri:
Gestern ich krank war.To'g'ri: Gestern war ich krank.
O'zbekchada kesim gap oxirida keladi. Nemis tilida fe'l 2-o'rinda turadi, gap gestern bilan boshlansa, ega fe'ldan keyin keladi.
-
Noto'g'ri:
Es war keinen Supermarkt.To'g'ri: Es gab keinen Supermarkt.
"Supermarket yo'q edi" dagi "edi" ni war deb tarjima qilishadi. "Bor/yo'q" — es gibt, o'tgan zamonda es gab.
-
Noto'g'ri:
Meinem Bruder war ein Auto.To'g'ri: Mein Bruder hatte ein Auto.
"Akamning mashinasi bor edi" — o'zbekchada egalik + "bor". Nemis tilida ega + haben: hatte.
-
Noto'g'ri:
Ich brauchte arbeiten.To'g'ri: Ich musste arbeiten.
"Ishlashim kerak edi" dagi "kerak" ni brauchen deb tarjima qilishadi. Fe'l bilan "kerak edi" — müssen: musste.
-
Noto'g'ri:
Gestern könnte ich nicht kommen.To'g'ri: Gestern konnte ich nicht kommen.
Präteritumda umlaut yo'q: konnte — "kela olmadim". könnte — "kela olardim" (Konjunktiv II).
-
Noto'g'ri:
Er wart zu Hause.To'g'ri: Er war zu Hause.
Präteritumda er shakli qo'shimcha olmaydi: er war, er hatte, er konnte — xuddi ich kabi.
Imtihonda
Goethe va telc imtihonlarining O'qish (Lesen) qismida o'tgan voqea haqidagi hikoya va gazeta matnlari ko'pincha Präteritumda yozilgan: ging, kam, fuhr, nahm shakllarini tanishingiz kerak. Yozish (Schreiben) va Gapirish (Sprechen) qismlarida war, hatte, konnte, musste va qolgan fe'llar uchun Perfekt yetarli: Ich konnte leider nicht kommen, ich war krank. telc B1 va telc B2 imtihonlarining Grammatika (Sprachbausteine) qismida war, hatte, konnte shakllari uchraydi.
O'zingizni tekshiring
Avval o'zingiz javob bering, keyin javobni oching.
- Bo'sh joyni to'ldiring: Gestern ___ ich keine Zeit. (haben)
Javobni ko'rish
hatte — ich va er Präteritumda bir xil.
- Bo'sh joyni to'ldiring: Wir ___ nicht kommen. (können)
Javobni ko'rish
konnten — umlautsiz.
- Xatoni toping: Er warst zu Hause.
Javobni ko'rish
Er war zu Hause. warst — du uchun shakl.
- gehen fe'lining Präteritum shakli qanday?
Javobni ko'rish
ging (Perfekt: ist gegangen).
- Suhbatda qaysi biri tabiiyroq? a) Ich kaufte gestern Brot. b) Ich habe gestern Brot gekauft.
Javobni ko'rish
b) — og'zaki nutqda oddiy fe'llar Perfektda aytiladi.
Ilovada mashq qiling
Prufling'dagi "O'rganish" bo'limida darslar shu grammatikani mashqlar bilan mustahkamlaydi: so'z tartibi, kelishiklar, fe'l shakllari.
Darslarni ochishKo'p beriladigan savollar
Perfekt va Präteritum farqi nima?
Ma'nosi bir xil: ikkalasi ham o'tgan zamon. Farq uslubda: Perfekt og'zaki nutq va shaxsiy xatda, Präteritum kitob, gazeta va rasmiy matnlarda ishlatiladi. sein, haben va modal fe'llar suhbatda ham odatda Präteritumda keladi: ich war, ich hatte, ich konnte.
Og'zaki nutqda qaysi fe'llar Präteritumda ishlatiladi?
sein (war), haben (hatte), es gibt (es gab) va modal fe'llar: konnte, musste, wollte, durfte, sollte, mochte. Qolgan fe'llar suhbatda odatda Perfektda aytiladi.
To'g'ri fe'llarning Präteritumi qanday yasaladi?
O'zakka -te va shaxs qo'shimchasi qo'shiladi: ich machte, du machtest, wir machten. O'zak -t yoki -d bilan tugasa, -ete qo'shiladi: ich arbeitete.