Modalverben — nemis tilida modal fe'llar
Yangilangan: · Prufling jamoasi
Daraja A1 Modalverben
Modal fe'llarning ma'nosi
| Fe'l | Ma'nosi | Misol |
|---|---|---|
| können | qila olmoq; imkoni bor | Ich kann schwimmen. — Men suza olaman. |
| müssen | kerak, shart (majburiyat) | Ich muss heute arbeiten. — Bugun ishlashim kerak. |
| dürfen | mumkin, ruxsat bor | Darf ich hier sitzen? — Shu yerga o'tirsam bo'ladimi? |
| sollen | kerak (boshqa birov aytgan); ...aymi? | Der Arzt sagt, ich soll mehr schlafen. — Shifokor ko'proq uxlashim kerakligini aytyapti. |
| wollen | xohlamoq, niyat qilmoq | Er will in Deutschland studieren. — U Germaniyada o'qimoqchi. |
| mögen | yoqtirmoq, yaxshi ko'rmoq | Ich mag Tee. — Men choyni yaxshi ko'raman. |
| möchten | -moqchi edim (muloyim xohish) | Ich möchte einen Kaffee. — Bitta qahva olmoqchi edim. |
Diqqat: o'zbekchada "kerak" ham müssen, ham sollen bo'lishi mumkin. Boshqa iloj bo'lmasa yoki o'zingiz shart deb bilsangiz — müssen. Kimdir aytgan yoki maslahat bergan bo'lsa — sollen.
möchte aslida mögen ning Konjunktiv II shakli, lekin A1 da uni alohida fe'l sifatida o'rganamiz. Batafsil: Konjunktiv II.
Hozirgi zamonda tuslanishi: jadval
Modal fe'llarda ich va er/sie/es shakli bir xil va qo'shimchasiz: ich kann — er kann. Birlikda ko'pchiligining unlisi o'zgaradi: können → ich kann, müssen → ich muss, dürfen → ich darf, wollen → ich will, mögen → ich mag.
| können | müssen | dürfen | sollen | |
|---|---|---|---|---|
| ich | kann | muss | darf | soll |
| du | kannst | musst | darfst | sollst |
| er / sie / es | kann | muss | darf | soll |
| wir | können | müssen | dürfen | sollen |
| ihr | könnt | müsst | dürft | sollt |
| sie / Sie | können | müssen | dürfen | sollen |
| wollen | mögen | möchten | |
|---|---|---|---|
| ich | will | mag | möchte |
| du | willst | magst | möchtest |
| er / sie / es | will | mag | möchte |
| wir | wollen | mögen | möchten |
| ihr | wollt | mögt | möchtet |
| sie / Sie | wollen | mögen | möchten |
Eslab qoling: er kann, er muss, er will — oxirida -t yo'q.
So'z tartibi: modal fe'l 2-o'rinda, infinitiv oxirida
Modal fe'l tuslanadi va gapda 2-o'rinda turadi. Asosiy fe'l o'zgarmaydi (infinitiv) va gap oxiriga o'tadi. Qolgan so'zlar ularning o'rtasida turadi. Bu gap ramkasi (Satzklammer) deb ataladi.
| Gap turi | Misol |
|---|---|
| Darak gap | Ich muss heute lange arbeiten. |
| Vaqt holi 1-o'rinda | Heute muss ich lange arbeiten. |
| So'roq so'zli savol | Wann musst du arbeiten? |
| Ha/yo'q savoli | Musst du heute arbeiten? |
| Inkor | Ich kann morgen nicht kommen. |
| Ajraladigan fe'l bilan | Ich muss um 7 Uhr aufstehen. |
| Ergash gap | Ich bin müde, weil ich lange arbeiten muss. |
O'zbekchada "ishlashim kerak" deymiz — "kerak" oxirida. Nemis tilida aksincha: modal fe'l oldinda, asosiy fe'l oxirida: Ich muss heute arbeiten.
Ergash gapda modal fe'l eng oxiriga o'tadi: …, weil ich arbeiten muss (batafsil: ergash gaplar). Ajraladigan fe'l modal fe'l bilan kelganda bo'linmaydi: Ich muss dich anrufen (batafsil: ajraladigan fe'llar).
Ma'no tushunarli bo'lsa, infinitiv tushib qolishi mumkin: Ich kann Deutsch. — Nemis tilini bilaman. Ich muss nach Hause. — Uyga ketishim kerak.
nicht müssen va nicht dürfen
nicht müssen — kerak emas, shart emas. nicht dürfen — mumkin emas, taqiqlangan. Ularni adashtirsangiz, gapning ma'nosi butunlay o'zgaradi.
| Ma'nosi | Misol | |
|---|---|---|
| müssen | kerak | Du musst heute kommen. — Bugun kelishing kerak. |
| nicht müssen | kerak emas, shart emas | Du musst heute nicht kommen. — Bugun kelishing shart emas. |
| dürfen | mumkin | Hier darf man parken. — Bu yerda mashina qo'yish mumkin. |
| nicht dürfen | mumkin emas | Hier darf man nicht parken. — Bu yerda mashina qo'yish mumkin emas. |
Eslab qoling: taqiq ma'nosidagi "mumkin emas" — nicht dürfen. Du musst hier nicht rauchen — "bu yerda chekishing shart emas" degani, taqiq emas.
wollen, möchten yoki mögen
wollen — qat'iy niyat, reja: Ich will Ärztin werden. — Men shifokor bo'lmoqchiman. möchten — muloyim xohish, iltimos: Ich möchte bitte zahlen. — Hisobni to'lamoqchi edim. mögen — yoqtirmoq, ko'pincha ot bilan: Ich mag Tee.
Do'konda, kafeda, shifokor qabulida Ich möchte … deng. Bunday joyda Ich will … qo'pol eshitiladi.
Soll ich …? — yordam taklifi, o'zbekchadagi "...aymi?": Soll ich das Fenster öffnen? — Derazani ochaymi?
Misollar
- Ich kann ein bisschen Deutsch sprechen. Men nemischa ozgina gapira olaman.
- Kannst du mir helfen? Menga yordam bera olasanmi?
- Ich muss heute lange arbeiten. Bugun uzoq ishlashim kerak.
- Ich muss um 7 Uhr aufstehen. Soat 7 da turishim kerak.
- Hier darf man nicht rauchen. Bu yerda chekish mumkin emas.
- Sie müssen morgen nicht kommen. Ertaga kelishingiz shart emas.
- Darf ich hier sitzen? Shu yerga o'tirsam bo'ladimi?
- Er will in Deutschland studieren. U Germaniyada o'qimoqchi.
- Soll ich das Fenster öffnen? Derazani ochaymi?
- Der Arzt sagt, ich soll mehr Wasser trinken. Shifokor ko'proq suv ichishim kerakligini aytyapti.
- Ich mag Tee, aber ich mag keinen Kaffee. Men choyni yaxshi ko'raman, qahvani esa yoqtirmayman.
- Wir möchten am Samstag ins Kino gehen. Shanba kuni kinoga bormoqchimiz.
- Ich möchte einen Kaffee, bitte. Bitta qahva olmoqchi edim.
O'zbek tilida so'zlashuvchilar ko'p qiladigan xatolar
-
Noto'g'ri:
Mir muss arbeiten.To'g'ri: Ich muss arbeiten.
"Menga ishlash kerak" — o'zbekchada "menga" jo'nalish kelishigida. Nemis tilida ega bosh kelishikda turadi: ich muss.
-
Noto'g'ri:
Ich heute arbeiten muss.To'g'ri: Ich muss heute arbeiten.
O'zbekchada "kerak" gap oxirida. Nemis tilida modal fe'l 2-o'rinda, asosiy fe'l oxirida turadi.
-
Noto'g'ri:
Du kannst mir helfen?To'g'ri: Kannst du mir helfen?
O'zbekchada savol -mi qo'shimchasi bilan yasaladi, so'z tartibi o'zgarmaydi. Nemis tilida ha/yo'q savolida modal fe'l 1-o'ringa chiqadi.
-
Noto'g'ri:
Du musst hier nicht rauchen. (taqiq)To'g'ri: Du darfst hier nicht rauchen.
"Chekish mumkin emas" — taqiq, bu nicht dürfen. nicht müssen — "shart emas" degani.
-
Noto'g'ri:
Er muss zu arbeiten.To'g'ri: Er muss arbeiten.
O'zbekchada "kerak" oldida fe'l -ish shaklini oladi (ishlashi kerak). Nemis tilida modal fe'ldan keyin oddiy infinitiv keladi, zu qo'shilmaydi.
-
Noto'g'ri:
Ich will einen Kaffee. (ofitsiantga)To'g'ri: Ich möchte einen Kaffee.
"Qahva xohlayman" o'zbekchada ham to'g'ridan-to'g'ri eshitiladi, lekin nemischa Ich will kafeda qo'pol. Muloyim iltimos — möchte.
Imtihonda
Goethe A1 imtihonining Gapirish (Sprechen) 3-qismida iltimos qilasiz, bu yerda modal fe'llar kerak: Können Sie mir helfen? Darf ich das Fenster öffnen? Yozish (Schreiben) 2-qismida, masalan, kela olmasligingizni yozsangiz: Ich kann am Freitag nicht kommen, ich muss arbeiten. Goethe A2 ning Gapirish 3-qismida sherigingiz bilan uchrashuvni rejalashtirasiz: Wollen wir …? Wir können … Ich muss …
O'zingizni tekshiring
Avval o'zingiz javob bering, keyin javobni oching.
- können ning to'g'ri shaklini qo'ying: ___ du mir helfen?
Javobni ko'rish
Kannst du mir helfen? du kannst.
- Xatoni toping: Er muss arbeiten heute.
Javobni ko'rish
Er muss heute arbeiten. Infinitiv gap oxirida turadi.
- müssen yoki dürfen: Im Museum ___ man nicht fotografieren. (taqiq)
Javobni ko'rish
Im Museum darf man nicht fotografieren. Taqiq = nicht dürfen.
- Muloyim iltimos qiling: Ich ___ einen Tee, bitte.
Javobni ko'rish
Ich möchte einen Tee, bitte.
- weil bilan qo'shing: Ich komme nicht. Ich muss lernen.
Javobni ko'rish
Ich komme nicht, weil ich lernen muss. Ergash gapda modal fe'l eng oxirida.
Ilovada mashq qiling
Prufling'dagi "O'rganish" bo'limida darslar shu grammatikani mashqlar bilan mustahkamlaydi: so'z tartibi, kelishiklar, fe'l shakllari.
Darslarni ochishKo'p beriladigan savollar
nicht müssen va nicht dürfen farqi nima?
nicht müssen — kerak emas, shart emas: Du musst heute nicht kommen (bugun kelishing shart emas). nicht dürfen — mumkin emas, taqiq: Hier darf man nicht rauchen (bu yerda chekish mumkin emas).
möchte va will farqi nima?
Ikkalasi ham xohishni bildiradi, lekin möchte muloyim (-moqchi edim): do'konda, kafeda, shifokorda shuni ishlating. will — qat'iy niyat yoki reja; notanish odamga iltimosda qo'pol eshitiladi.
Modal fe'ldan keyin asosiy fe'l qayerga qo'yiladi?
Gap oxiriga, infinitivda va zu siz: Ich muss heute lange arbeiten. Ergash gapda esa modal fe'l infinitivdan keyin, eng oxirida turadi: weil ich arbeiten muss.