Satzbau — nemis tilida gapda so'z tartibi
Yangilangan: · Prufling jamoasi
Daraja A1 Satzbau (Verbposition)
Asosiy qoida: fe'l 2-o'rinda
O'zbek tilida kesim gap oxirida turadi: "Men bugun Toshkentda ishlayman." Nemis tilida darak gapda tuslangan fe'l 2-o'rinda turadi: Ich arbeite heute in Taschkent. O'zbek o'quvchilari ko'pincha shu joyda xato qiladi.
O'rin — bu so'z emas, gap bo'lagi: am Montag, in Taschkent, meine Schwester har biri bitta o'rinni egallaydi.
| 1-o'rin | 2-o'rin (fe'l) | Qolgan qism |
|---|---|---|
| Ich | arbeite | heute in Taschkent. |
| Heute | arbeite | ich in Taschkent. |
| In Taschkent | arbeite | ich heute. |
| Am Montag | habe | ich einen Termin. |
Inversiya: ega fe'ldan keyin
1-o'rinda ega emas, balki payt holi, o'rin holi yoki to'ldiruvchi tursa, ega fe'ldan keyin o'tadi: Morgen fahre ich nach Samarkand. — Ertaga Samarqandga boraman. In Samarkand wohnt meine Schwester. — Samarqandda opam yashaydi.
Diqqat: o'zbek tilida ega doim kesimdan oldin turadi, shuning uchun Heute ich arbeite deb yuborish oson. Nemischa: Heute arbeite ich. Fe'l 2-o'rindan siljimaydi.
Gap ramkasi (Satzklammer)
Kesim ikki qismdan iborat bo'lsa, tuslangan qismi 2-o'rinda, ikkinchi qismi gapning eng oxirida turadi. Qolgan hamma bo'laklar ularning orasiga joylashadi.
| 1-o'rin | 2-o'rin | O'rta qism | Oxiri |
|---|---|---|---|
| Ich | kann | heute nicht | kommen. |
| Wir | möchten | in Deutschland | studieren. |
| Ich | habe | gestern meine Oma | besucht. |
| Der Kurs | fängt | um neun Uhr | an. |
Modal fe'llar, Perfekt va ajraladigan fe'llar bilan gaplar shunday tuziladi. O'zbek tilida ajraladigan fe'l yo'q, shuning uchun an ni oxiriga qo'yish ayniqsa esdan chiqadi.
und, aber, oder, denn, sondern bog'lovchilari
Bu besh bog'lovchi "nol o'rinda" turadi: ikki gapni bog'laydi, lekin o'rin egallamaydi. Ulardan keyin oddiy tartib — fe'l 2-o'rinda.
| Bog'lovchi | Ma'nosi | Misol |
|---|---|---|
| und | va | Ich koche und mein Mann deckt den Tisch. |
| aber | lekin, ammo | Er ist müde, aber er arbeitet noch. |
| oder | yoki | Wir gehen ins Kino oder wir bleiben zu Hause. |
| denn | chunki | Ich lerne Deutsch, denn ich möchte in Deutschland studieren. |
| sondern | balki (inkordan keyin) | Ich trinke keinen Kaffee, sondern Tee. |
Diqqat: deshalb (shuning uchun), dann (keyin), trotzdem (shunga qaramay) 1-o'rinni egallaydi, ulardan keyin inversiya bo'ladi: Ich bin krank, deshalb bleibe ich zu Hause.
Hollar tartibi: qachon – qanday – qayerda
Gapning o'rta qismida hollar odatda Te-Ka-Mo-Lo tartibida keladi: temporal (qachon?) – kausal (nima uchun?) – modal (qanday?) – lokal (qayerda? qayerga?).
Ich fahre morgen mit dem Bus zur Arbeit. — qachon – qanday – qayerga.
Wir fahren am Samstag mit dem Auto nach Samarkand. — Shanba kuni mashinada Samarqandga boramiz.
Bu qat'iy qoida emas, umumiy tartib. Asosiysini eslab qoling: payt holi odatda o'rin holidan oldin keladi. O'zbek tilida ham shunday: "ertaga avtobusda ishga".
Ergash gap: fe'l oxirida
dass, weil, wenn, ob dan keyin tuslangan fe'l gap oxiriga o'tadi: Ich weiß, dass er in Berlin wohnt. Ich lerne Deutsch, weil ich in Deutschland arbeiten möchte. Bu tartib o'zbek tiliga o'xshaydi — kesim oxirida. Batafsil: weil, dass, wenn, ob bilan ergash gaplar.
Solishtiring: denn ich möchte in Deutschland arbeiten (fe'l 2-o'rinda) va weil ich in Deutschland arbeiten möchte (fe'l oxirida). Ma'no bir xil, so'z tartibi har xil.
Misollar
- Ich arbeite heute in Taschkent. Men bugun Toshkentda ishlayman.
- Heute arbeite ich in Taschkent. Bugun Toshkentda ishlayman.
- In Samarkand wohnt meine Schwester. Samarqandda opam yashaydi.
- Am Montag habe ich einen Termin beim Arzt. Dushanba kuni shifokor qabuliga yozilganman.
- Ich kann heute nicht kommen. Bugun kela olmayman.
- Ich habe gestern meine Oma besucht. Kecha buvimni ko'rgani bordim.
- Der Deutschkurs fängt um neun Uhr an. Nemis tili kursi soat to'qqizda boshlanadi.
- Ich koche und mein Mann deckt den Tisch. Men ovqat pishiraman, erim esa dasturxon tuzaydi.
- Er ist müde, aber er arbeitet noch. U charchagan, lekin hali ishlayapti.
- Wir gehen ins Kino oder wir bleiben zu Hause. Kinoga boramiz yoki uyda qolamiz.
- Ich lerne Deutsch, denn ich möchte in Deutschland studieren. Men nemis tilini o'rganyapman, chunki Germaniyada o'qimoqchiman.
- Ich trinke keinen Kaffee, sondern Tee. Men qahva emas, choy ichaman.
- Ich fahre morgen mit dem Bus zur Arbeit. Ertaga ishga avtobusda boraman.
- Ich weiß, dass er in Berlin wohnt. Uning Berlinda yashashini bilaman.
O'zbek tilida so'zlashuvchilar ko'p qiladigan xatolar
-
Noto'g'ri:
Ich heute in Taschkent arbeite.To'g'ri: Ich arbeite heute in Taschkent.
O'zbek tilida kesim gap oxirida turadi. Nemis tilida bosh gapda tuslangan fe'l 2-o'rinda.
-
Noto'g'ri:
Heute ich arbeite.To'g'ri: Heute arbeite ich.
O'zbek tilida ega doim kesimdan oldin. Nemis tilida 1-o'rinda payt holi tursa, ega fe'ldan keyin o'tadi.
-
Noto'g'ri:
Ich heute nicht kommen kann.To'g'ri: Ich kann heute nicht kommen.
O'zbekchada "kela olmayman" — hammasi oxirida. Nemis tilida modal fe'l 2-o'rinda, infinitiv esa oxirida turadi.
-
Noto'g'ri:
Ich gestern meine Oma besucht habe.To'g'ri: Ich habe gestern meine Oma besucht.
"Kecha buvimni ko'rgani bordim" — o'zbekchada fe'l oxirida. Nemis tilida yordamchi fe'l haben 2-o'rinda, Partizip II oxirida.
-
Noto'g'ri:
Der Kurs anfängt um neun Uhr.To'g'ri: Der Kurs fängt um neun Uhr an.
O'zbek tilida ajraladigan fe'l yo'q. Nemis tilida anfangen ning old qismi an gap oxiriga ketadi.
-
Noto'g'ri:
Das ist kein Tee, aber Kaffee.To'g'ri: Das ist kein Tee, sondern Kaffee.
"Bu choy emas, qahva" degan gapni "lekin" bilan tarjima qilish xato. Inkordan keyin to'g'rilash uchun sondern (balki) ishlatiladi.
Imtihonda
So'z tartibi Yozish (Schreiben) va Gapirish (Sprechen) qismlarining har bir topshirig'ida muhim. Goethe A1 dagi qisqa xabarda (taxminan 30 so'z) va Goethe A2 dagi xabarlarda gap ko'pincha vaqt bilan boshlanadi: Am Samstag habe ich Zeit. — fe'lni shu yerda noto'g'ri qo'yish oson. telc B1 imtihonining Grammatika (Sprachbausteine) qismida bog'lovchi tanlaysiz, fe'lning o'rni esa bog'lovchiga bog'liq: denn yoki weil.
O'zingizni tekshiring
Avval o'zingiz javob bering, keyin javobni oching.
- Morgen bilan boshlab gap tuzing: ich / nach Buchara / fahre
Javobni ko'rish
Morgen fahre ich nach Buchara. Fe'l 2-o'rinda, ega undan keyin.
- Xatoni toping: Am Abend ich sehe fern.
Javobni ko'rish
Am Abend sehe ich fern. Holdan keyin fe'l, keyin ega keladi.
- Fe'lni joyiga qo'ying: Der Zug ___ um 8 Uhr ___. (abfahren)
Javobni ko'rish
Der Zug fährt um 8 Uhr ab. Ajraladigan old qism — gap oxirida.
- Bog'lovchini tanlang: Ich komme nicht, ___ ich bin krank. (denn / weil)
Javobni ko'rish
denn — denn dan keyin fe'l 2-o'rinda. weil bilan bo'lsa: weil ich krank bin.
- Xatoni toping: Ich habe gekauft ein Auto.
Javobni ko'rish
Ich habe ein Auto gekauft. Partizip II gap oxirida turadi.
Ilovada mashq qiling
Prufling'dagi "O'rganish" bo'limida darslar shu grammatikani mashqlar bilan mustahkamlaydi: so'z tartibi, kelishiklar, fe'l shakllari.
Darslarni ochishKo'p beriladigan savollar
Nemis tilida fe'l nega 2-o'rinda turadi?
Bu nemis darak gapining asosiy qoidasi: tuslangan fe'l har doim 2-o'rinda. 1-o'rinda ega, payt holi, o'rin holi yoki to'ldiruvchi bo'lishi mumkin; ega bo'lmasa, ega fe'ldan keyin keladi: Heute arbeite ich.
Nemis tilida inversiya nima?
Inversiya — eganing fe'ldan keyin kelishi. U gap egadan boshqa bo'lak bilan boshlanganda (Morgen fahre ich nach Samarkand) va so'roq gaplarda (Fährst du morgen nach Samarkand?) bo'ladi.
weil va denn dan keyin fe'l qayerda turadi?
denn dan keyin — 2-o'rinda, oddiy gapdagidek: denn ich bin krank. weil dan keyin — gap oxirida: weil ich krank bin.