Imperativ — nemis tilida buyruq mayli
Yangilangan: · Prufling jamoasi
Daraja A1 Imperativ
O'zbekcha buyruq mayli va nemischa Imperativ
O'zbek tilida buyruq maylining shakli kimga gapirayotganingizga qarab o'zgaradi: kel (sen), keling (siz), kelinglar (sizlar). Nemis tilida ham uch shakl bor:
| O'zbekcha | Nemischa | Kimga |
|---|---|---|
| Kel! | Komm! | du — "sen" deb gaplashadigan bitta odamga |
| Kelinglar! | Kommt! | ihr — "sen" deb gaplashadigan bir nechta odamga |
| Keling! | Kommen Sie! | Sie — hurmat bilan bitta yoki bir nechta odamga |
O'zbekchadagi kabi du va ihr shaklida olmosh aytilmaydi. Faqat Sie shaklida olmosh qoladi va fe'ldan keyin turadi: Kommen Sie bitte!
Diqqat: o'zbekchada "keling" hurmat bilan bitta odamga ham, ko'pchilikka ham aytiladi. Nemis tilida do'stlar guruhiga — Kommt!, o'qituvchiga yoki notanish odamga — Kommen Sie!
Buyruq mayli shakllari: jadval
| Infinitiv | du | ihr | Sie |
|---|---|---|---|
| kommen | Komm! | Kommt! | Kommen Sie! |
| machen | Mach! | Macht! | Machen Sie! |
| warten | Warte! | Wartet! | Warten Sie! |
| öffnen | Öffne! | Öffnet! | Öffnen Sie! |
| lesen | Lies! | Lest! | Lesen Sie! |
| nehmen | Nimm! | Nehmt! | Nehmen Sie! |
| geben | Gib! | Gebt! | Geben Sie! |
| sprechen | Sprich! | Sprecht! | Sprechen Sie! |
| essen | Iss! | Esst! | Essen Sie! |
| fahren | Fahr! | Fahrt! | Fahren Sie! |
| haben | Hab! | Habt! | Haben Sie! |
| sein | Sei! | Seid! | Seien Sie! |
du shakli qanday yasaladi
Hozirgi zamondagi du shaklini oling, olmoshni va -st qo'shimchasini olib tashlang (s, ß, z dan keyin faqat -t tushadi): du kommst → Komm!, du machst → Mach!, du liest → Lies!
O'zak -t, -d yoki undosh + n bilan tugasa, oxirida -e qoladi: du wartest → Warte!, du arbeitest → Arbeite!, du öffnest → Öffne!
e → i/ie o'zgarishi saqlanadi: du nimmst → Nimm!, du gibst → Gib!, du sprichst → Sprich!, du isst → Iss!, du hilfst → Hilf!
Eslab qoling: a → ä o'zgarishi buyruq maylida yo'qoladi: du fährst → Fahr!, du schläfst → Schlaf!, du läufst → Lauf! Fähr! degan shakl yo'q.
ihr va Sie shakllari, sein fe'li
ihr shakli hozirgi zamon bilan bir xil, faqat olmoshsiz: ihr kommt → Kommt!, ihr lest → Lest!
Sie shakli — infinitiv + Sie. Olmosh tushib qolmaydi va fe'ldan keyin turadi: Kommen Sie bitte herein! — Kiring, marhamat! Sie ni oldinga qo'ysangiz, darak gap chiqadi: Sie kommen herein — Siz kirasiz.
Faqat sein fe'li boshqacha: Sei pünktlich! — Kechikma! Seid leise! — Jim bo'linglar! Seien Sie bitte vorsichtig! — Iltimos, ehtiyot bo'ling!
Ajraladigan fe'llar va so'z tartibi
Buyruq maylida fe'l 1-o'rinda turadi, ajraladigan prefiks esa gap oxirida: Mach die Tür zu! — Eshikni yop! Ruf mich morgen an! — Ertaga menga qo'ng'iroq qil! Kaufen Sie bitte Brot ein! — Iltimos, non sotib oling! Batafsil: ajraladigan fe'llar.
Inkor odatdagidek nicht yoki kein bilan: Fahr nicht so schnell! — Bunchalik tez haydama! Hab keine Angst! — Qo'rqma!
Muloyimlik: bitte, mal, doch
Faqat buyruq maylining o'zi qo'pol eshitiladi. Uni bitte, mal, doch so'zlari yumshatadi:
- bitte — iltimos: Sprechen Sie bitte langsam! — Iltimos, sekinroq gapiring!
- mal — yengil iltimos, o'zbekchadagi "-chi": Komm mal her! — Bu yoqqa kelchi!
- doch — maslahat yoki taklif: Komm doch mit! — Biz bilan boraqol!
- doch mal — do'stona maslahat: Ruf ihn doch mal an! — Unga bir qo'ng'iroq qilib ko'r!
Bundan ham muloyimroq — modal fe'l bilan savol: Können Sie mir bitte helfen? yoki Könnten Sie das Fenster öffnen? Batafsil: modal fe'llar.
Misollar
- Komm bitte her! Bu yoqqa kel, iltimos!
- Mach bitte das Fenster zu! Iltimos, derazani yop!
- Lies den Text! Matnni o'qi!
- Nimm einen Regenschirm mit! Soyabon olib ket!
- Sprich bitte langsam! Iltimos, sekinroq gapir!
- Fahr nicht so schnell! Bunchalik tez haydama!
- Sei pünktlich! Kechikma!
- Kinder, macht eure Hausaufgaben! Bolalar, uy vazifangizni qilinglar!
- Wartet hier auf mich! Meni shu yerda kutinglar!
- Kommen Sie bitte herein! Kiring, marhamat!
- Seien Sie bitte vorsichtig! Iltimos, ehtiyot bo'ling!
- Ruf mich doch mal an! Menga bir qo'ng'iroq qilib qo'y!
- Hab keine Angst! Qo'rqma!
- Gib mir bitte das Salz! Iltimos, tuzni uzatib yubor!
O'zbek tilida so'zlashuvchilar ko'p qiladigan xatolar
-
Noto'g'ri:
Kommst bitte!To'g'ri: Komm bitte!
O'zbekchada "kel!" — fe'l o'zagining o'zi. Nemischa du shaklida ham -st qo'shimchasi tushib qoladi.
-
Noto'g'ri:
Sie kommen bitte herein!To'g'ri: Kommen Sie bitte herein!
O'zbekchada "Siz kiring" — olmosh fe'ldan oldin. Nemis tilida buyruqda Sie fe'ldan keyin turadi, aks holda bu darak gap bo'ladi.
-
Noto'g'ri:
Mach zu die Tür!To'g'ri: Mach die Tür zu!
"Eshikni yop" — o'zbekchada fe'l bir butun. Nemis tilida ajraladigan prefiks zu gap oxiriga o'tadi.
-
Noto'g'ri:
Lese den Text!To'g'ri: Lies den Text!
du liest dagi e → ie o'zgarishi buyruq maylida ham saqlanadi.
-
Noto'g'ri:
Fähr nicht so schnell!To'g'ri: Fahr nicht so schnell!
a → ä faqat du fährst, er fährt da bo'ladi. Buyruq maylida umlaut yo'q.
-
Noto'g'ri:
Wartet bitte, Frau Müller!To'g'ri: Warten Sie bitte, Frau Müller!
O'zbekchada "kuting" ham hurmat, ham ko'plik uchun. Nemis tilida hurmat bilan bitta odamga faqat Sie shakli, wartet — do'stlar guruhiga.
Imtihonda
Goethe A1 imtihonining Gapirish (Sprechen) 3-qismida kartochka bo'yicha iltimos qilasiz — buyruq mayli yoki savol bilan: Geben Sie mir bitte das Wörterbuch! yoki Können Sie mir bitte helfen? Tinglash (Hören) va O'qish (Lesen) qismlarida e'lon va ko'rsatmalarda buyruq mayli uchraydi: Bitte rufen Sie zurück. Yozish (Schreiben) 2-qismidagi qisqa xatda ham ishlatish mumkin: Ruf mich bitte an!
O'zingizni tekshiring
Avval o'zingiz javob bering, keyin javobni oching.
- lesen ning du shakli: ___ den Text!
Javobni ko'rish
Lies den Text! e → ie saqlanadi.
- fahren ning du shakli: ___ langsam!
Javobni ko'rish
Fahr langsam! Umlaut yo'qoladi.
- Hurmat bilan kutishni so'rang (warten): ___ bitte!
Javobni ko'rish
Warten Sie bitte!
- Xatoni toping: Mach zu die Tür!
Javobni ko'rish
Mach die Tür zu! Prefiks gap oxirida.
- sein ning ihr shakli: ___ bitte leise!
Javobni ko'rish
Seid bitte leise!
Ilovada mashq qiling
Prufling'dagi "O'rganish" bo'limida darslar shu grammatikani mashqlar bilan mustahkamlaydi: so'z tartibi, kelishiklar, fe'l shakllari.
Darslarni ochishKo'p beriladigan savollar
Nemis tilida buyruq mayli qanday yasaladi?
du shakli: hozirgi zamondagi du shaklidan olmosh va -st tushiriladi: du kommst → Komm! ihr shakli: hozirgi zamon, olmoshsiz: Kommt! Sie shakli: infinitiv va undan keyin Sie: Kommen Sie!
sein fe'lining buyruq shakli qanday?
Sei (du), seid (ihr), seien Sie (Sie). Masalan: Sei pünktlich! Seid leise! Seien Sie bitte vorsichtig!
Nega fähr emas, fahr?
a → ä o'zgarishi faqat hozirgi zamonning du va er shaklida bo'ladi (du fährst). Buyruq maylida u yo'qoladi: Fahr langsam! Schlaf gut! e → i o'zgarishi esa saqlanadi: Lies! Nimm!